Trzy dosze - trzy różne typy psychofizyczne

Aby cieszyć się świetnym zdrowiem, należy według ajurwedy, uzyskać wewnętrzny balans. Nie jest to jednak proste, gdyż starohinduska medycyna nie daje nam na to jednej, uniwersalnej recepty. Wynika to z tego, iż każdy z nas jest innym typem psychofizycznym, tj. jesteśmy zbudowani z mieszanki różnych rodzajów energii w różnych proporcjach.

Trzy podstawowe typy energii biologicznej wyróżnione w ajurwedzie to vata, pitta i kapha, określane wspólnym mianem dosha. Jakiekolwiek ich zachwianie powoduje najróżniejsze dolegliwości naszego organizmu.

Ajurweda naucza, jak odzyskać równowagę energetyczną każdego z tych typów, jak zmodyfikować swoją dietę oraz styl życia, by odzyskać harmonię ciała i ducha, a tym samym wspaniale samopoczucie i niezawodne zdrowie. Odkrycie własnego typu psychofizycznego pozwala na lepsze poznanie samego siebie, a także umożliwia wybranie właściwej drogi działania do poprawy swojej kondycji zdrowotnej.

Pierwszy typ, vata, to połączenie przestrzeni i powietrza, drugi, pitta- ognia i wody, kolejny, kapha- wody i ziemi. Na te trzy sposoby przejawia się energia w naszym organizmie w różnym nasileniu i kombinacjach, co za tym idzie w ajurwedzie wyróżnia się siedem typów ciala- typ gdzie przeważa Vata, Pitta lub Kapha, typy dwoiste, gdzie prawie po połowie występuje vata-pitta, vata-kapha, kapha-vata. Prawie niespotykanym przypadkiem jest występowanie wszystkich trzech rodzajów energii w takiej samej proporcji.

VATA

Osoby o dominującej doszy vata są aktywne, pełne energii, mają szybką przemianę materii, przez co są zazwyczaj szczupłe, o delikatnej budowie, suchej skórze i włosach, najczęściej o ciemnej karnacji i widocznych na ciele żyłach. Nie lubią zimna, szybko ich organizmy ulegają wychłodzeniu, marzną im stopy i ręce. Vata charakteryzuje osoby energiczne, bystre, zdolne i mające bogatą wyobraźnię, prowadzące nieregularny tryb życia, pobudliwe, chętne do zabawy, szybko chodzą i mówią. Łatwo się uczą, ale szybko zapominają, myślą chaotycznie, działają impulsywnie, cechuje ich zmienność nastroju i apetytu. Vata to suchość, ruch i zimno.

Osoby o tym typie psychofizycznym cierpią zazwyczaj na wysokie ciśnienie, bóle głowy, suchy kaszel, bóle garda, ucha, niepokój, arytmię serca, skurcze mięśni, bóle w krzyżu, zaparcia, wzdęcia, nerwice żołądka. W większości są to zaburzenia neurologiczne. Na brak równowagi Vaty wskazują takie zachowania jak uczucie ciągłego zmartwienia, zmęczenia, niemożności zrelaksowania się, trudności w zasypianiu, przesuszona, zwiotczała skóra, rozdwojone końcówki włosów, nieregularna dieta, wzdęcia, problemy z zapamiętywaniem, koncentracją.

Najważniejszym dla vaty jest uregulowanie swojego trybu życia, wprowadzenie rutynowych zachowań jak godziny spożywania posiłków, czas na sen i relaks. Najbardziej sytym posiłkiem powinien być lunch, natomiast śniadanie i obiad lżejsze. Ważna jest ochrona przed zimnem, nie narażanie organizmu na wychłodzenie, także regularne usuwanie amy i zapobieganie jej powstawaniu np. dzięki stosowaniu indyjskiego specyfiku, triphali, który reguluje system trawienny i wspomaga wydalanie toksyn. W odzyskiwaniu równowagi pomaga również 20 minutowy codzienny spacer oraz masaż przed prysznicem lub kąpielą. Nie należy także zapominać o regularnym kładzeniu się spać.

W diecie należy uwzględnić produkty wodniste, by zredukować cechę vaty jaką jest suchość oraz spożywać cieple lub gorące potrawy, by ogrzać zimną naturę vaty.
Nie wolno pozbywać się tłuszczu- przy gotowaniu używać oliwy z oliwek, prawdziwego masła, unikać suchych przekąsek, zminimalizować ilość surowego jedzenia.
Jeść więcej słodkiego, słonego i kwaśnego, mniej gorzkiego, cierpkiego i ostrego.

Odpowiednie  warzywa dla Vaty to marchewki, szparagi, buraki, oliwki, rzodkiewki, pory, dynie, słodkie ziemniaki, szpinak, cukinia. Natomiast wymaga się ograniczenia mrożonych warzyw, także groszku, brukselki, brokułów, kalafiora, kapusty, ogórka, kukurydzy, selera, salaty, grzybów i ziemniaków. Dla vaty wskazane jest spożywanie w większej ilości bananów, brzoskwiń, czereśni, świeżych fig, nektarynek, cytrusów, mango, papai, winogron, jagód, ananasów, śliwek, awokado. Ograniczyć można suszone owoce, jabłka, gruszki, melony, borówki, granaty.

Zbawiennie na vatę wpłyną produkty owsiane, pszeniczne, ryż Basmati, makarony. Wręcz przeciwnie żyto, gryka, jęczmień, dmuchany ryż, proso.
Zimne napoje nie pomogą w odzyskiwaniu równowagi, podobnie jak kawa, herbata i alkohol. Dobrym wyborem będą natomiast soki warzywne i owocowe bez lodu, cieple napoje jak herbata, ale ziołowa czy podgrzane mleko. Kurkuma, kminek, suszony ryż, czarny pieprz, bazylia, cynamon, kolendra, czosnek to przyprawy stworzone dla rozstrojonej vaty, przeciwnie pietruszka i kozieradka.

Bardziej przejrzyście i szczegółowo przedstawia to poniższa tabelka, która wydrukowana i przyklejona na lodówkę, może być pomocną ściągą a zarazem strażnikiem naszej diety:

DIETA DLA DOSZY VATA WIĘCEJ: ciężkich, słodkich, wodnistych produktów jak: MNIEJ: zimnych, lekkich, suchych, gorzkich i cierpkich produktów jak:
warzywa awokado, buraki, szparagi, marchewki, oliwki, dynie, rzodkiewki, słodkie ziemniaki, szpinak, cukinia, por, bakłażany, czarne oliwki, cebula, rzeżucha, pasternak, botwinka surowe albo mrożone warzywa, groszek, brukselka, brokuły, kapusta, ogórek, kukurydza, seler, sałata, grzyby, ziemniaki, kalafior, surowa cykoria, endywia, zielone oliwki, rukola, kiełki, pomidory, seler, kalarepa
owoce brzoskwinie, banany, czereśnie, figi, morele, owoce cytrusowe, daktyle, mango, papaja, winogrona, jagody, ananasy, śliwki, porzeczki, wiśnie, truskawki, kiwi, nektarynki, pomarańcze, cytryny suszone owoce, jabłka, gruszki, suszone śliwki, granaty, melony, żurawina, banany, borówki, pigwy
rośliny motylkowe soja, fasolka, czerwona soczewica, tofu, większość roślin strączkowych
orzechy, pestki, nasiona wszystkie orzechy w umiarkowanych ilościach, słonecznik, pestki dyni, sezam prażone orzechy, orzeszki ziemne
zboża ryż, makaron, owies, pszenica, amarantus, orkisz jęczmień, gryka, żyto, kukurydza, proso, makarony z białej, mąki, popcorn
nabiał wszystkie produkty nabiałowe w ograniczonej ilości mleko w proszku, lody, żółte sery, jogurty
zioła i przyprawy kurkuma, kminek, suszony ryż, czarny pieprz, bazylia, cynamon, kolendra, czosnek, ajwan, anyż, asafetyda, cząber, chili, goździk, imbir, kardamon, liść laurowy, majeranek, gałka muszkatołowa, rozmaryn, szafran, szałwia, gorczyca, tamarynda, tymianek, wanilia, cynamon pietruszka, kozieradka, liść curry, czerwone chili
oleje większość, szczególnie olej sezamowy olej kukurydziany, lniany, kokosowy
napoje ciepłe napoje, ziołowe herbaty, ciepłe mleko, soki owocowe i warzywne napoje gazowane, zimne lub mocno schłodzone, mrożone, kawa, herbata, alkohol

PITTA

Ten typ psychofizyczny to połączenie ognia i wody, dlatego pittę symbolizuje gorąco i ostrość. Tak jak Vata odpowiada za wszelki ruch w organizmie, tak pitta wiąże się z trawieniem i metabolizmem oraz kontrolę temperatury ciała. Pitta dominuje u osób dobrze zbudowanych, umięśnionych, o jasnej cerze, prostych i cienkich włosach, unikających upałów, cieszących się szybką przemianą materii , dobrym trawieniem, spokojnym snem. Bystrość, pewność siebie, zdolność koncentracji, cechy przywódcze, chęć rywalizacji to cechy charakterystyczne typu psychofizycznego, gdzie dominuje pitta.

Osoby z takim rozmieszczeniem energii w organizmie miewają napady złego humoru, złości, zniecierpliwienia. Agresja pojawia się często w sytuacjach stresowych. Z natury odczuwają silne pragnienia- seksualne, także apetyt.

Problemy zdrowotne z jakimi borykają się osoby z dominującą pitta to stany zapalne skóry, trądzik, czyraki, rak skóry, wrzody, zgaga, nadkwasota, uczucie gorąca w żołądku i jelitach, przekrwione i piekące oczy, anemia, żółtaczka. Brak równowagi u pitty spowodowany jest przepracowaniem, zmęczeniem, stresem i przegrzaniem. W wyniku zaburzeń odczuwa się negatywne emocje, jak uczucia nienawiści, zazdrości, wrogości, nietolerancji. Alkohol i papierosy są czynnikami wzmagającymi rozchwianie wewnętrzne pitty.

W diecie osób z przeważającą doszą pitta powinno się znaleźć wiele posiłków chłodnych, soczystych i słodkich. Słoną, kwaśną i pikantną żywność należy ograniczyć, podobnie jak niektóre warzywa: buraki, marchewkę, chili, oliwki, cebulę, rzodkiewkę, ogórki piklowane, pomidory i szpinak. W zamian na talerzu mile widziane będą szparagi, brokuły, brukselka, kapusta, kalafior, seler, ogórek, salata, grzyby, groszek, ziemniaki, cukinia. Jablka, banany, winogrona, liczi, mango, melony, orzechy kokosowe granaty na pewno muszą być spożywane w większej ilości niż brzoskwinie, jagody, czereśnie, cytrusy, papaja, nektarynki, ananasy.

Żyto, gryka i kukurydza nie pomogą odzyskać równowagi pitta tak jak ryż, pszenica, jęczmień. Z listy przetworów mlecznych należy wyrzucić śmietanę, jogurt, lody, twardy ser. Doskonałym dodatkiem do potraw dla pitty będą przyprawy takie jak kolendra, kminek, kurkuma, koper i kardamon.

Poniżej- dietetyczna ściąga dla pitty:

DIETA DLA DOSZY PITTA WIĘCEJ:
zimnych, słodkich i soczystych produktów jak:
MNIEJ:
kwaśnych, gorzkich, ostrych, słonych i oleistych potraw jak:
warzywa szparagi, brokuły, brukselka, kapusta, kalafior, seler, kukurydza, ogórek, sałata, grzyby, groszek, ziemniaki, cukinia, dynia, papryka, karczochy, cykoria, kapusta pekińska, słodki groszek, rzeżucha, botwinka, pasternak, kalarepa awokado, buraki, marchewki, chili, bakłażany, oliwki, cebula, pikle, rzodkiewka, szpinak, pomidor, rzepa, chrzan, zielone oliwki, rukola, kiełki (ostre), rzeżucha, kalarepa
owoce jabłka, banany, daktyle, Kokosy, winogrona, liczi, mango, melony, granaty, gruszki, nektarynki, pomarańcze, śliwki, czereśnie, kaki, arbuz morele, jagody, wiśnie, owoce cytrusowe, jeżyny, papaja, brzoskwinie, ananasy, rabarbar, grejpfruty, kiwi, truskawki, papaja, wiśnie
rośliny motylkowe wszystkie soczewica, sos sojowy
orzechy, pestki, nasiona Orzech kokosowy, pestki dyni, nasiona słonecznika Większość orzechów, nasiona sezamu
zboża jęczmień, owies, pszenica, ryż, orkisz, musli, maniok, żyto, kukurydza, proso, gryka, chleb na zakwasie
nabiał niesolone masło, sklarowane masło, mleko, miękkie sery, lassi, twaróg śmietana, jogurt, twarde sery, lody, feta, zsiadłe mleko, maślanka
zioła i przyprawy kardamon, kolendra, kminek, trawa cytrynowa, mięta, róża, koper, kurkuma, oregano, pietruszka, rozmaryn, szafran, mięta pieprzowa asafetyda, bazylia, cynamon, czosnek, cebula, pieprz, gałka muszkatołowa, liść laurowy, kminek, ostra papryka, kozieradka, szałwia, imbir, ajwan, cząber, goździk, imbir, liść laurowy, majeranek, tamarynda, papryka
oleje Olej kokosowy, słonecznikowy, sojowy, lniany Wszystkie oleje rafinowane, olej migdalowy, kukurydziany, sezamowy, olej z oliwek, orzechowy
napoje Zimne napoje, mleko, woda, mleko kokosowe, soki owocowe i warzywne Napoje gazowane, gorące napoje, kawa, herbata, alkohol

KAPHA

To energia wody i ziemi. Osoby z dominującą doszą kapha cierpią zazwyczaj na nadwagę, łatwo im nabyć parę zbędnych kilogramów. Ten typ psychofizyczny charakteryzowany jest przez ciężkość, zimno, tłustość, słodycz. Kapha odpowiada za silę organizmu, jego wytrzymałość i odporność, rządzi budową fizyczną ciała człowieka.
Przewodnia rola doszy kapha determinuje wyrozumiałość, spokój, powolność, współczucie, niezawodność. Osoby kapha są godne zaufania, wierne, łagodne i delikatne. Nie wpadają w gniew, poszukują harmonii w swoim otoczeniu, działają powoli, choć mają dużo energii, mówią wolno i tak też się uczą, nie zapominają. Nie lubią zimna i deszczu.

Dotykają ich często takie choroby jak przeziębienia, niestrawności, zatokowe bóle glowy, astma, katar sienny, alergie, arterioskleroza. Jako iż kapha cechuje ospałość, dla przeciwwagi potrzebna jest stymulacja i bardzo dużo ruchu.

Dieta kaphy powinna opierać się na suchych, lekkich, dobrze przyprawionych, ciepłych potrawach, a nie na ciężkich, zimnych, słodkich i wodnistych. Szparagi, buraki, brokuły, kapusta, marchewki, seler, groszek, sałata, rzodkiewka, cukinia i szpinak to idealny zestaw warzywny dla tego typu energetycznego. Wręcz przeciwnie awokado, kalafior, kukurydza, ogórek, grzyby, ziemniaki i dynia. Banany, cytrusy, figi, kokosy, winogrona, mango, melony, ananasy, śliwki, truskawki mogą być śmiało omijane przez kaphę.  W zamian ajurweda poleca zwiększenie spożycia jabłek, moreli, gruszek, borówek, wiśni, brzoskwiń, jagód. Aprobuje się także wszystkie możliwe zioła i przyprawy w diecie dla kaphy. Jedynie sól nie jest mile widziana.

Oprócz chudego mleka i mleka koziego, wszystkie inne produkty nabiałowe nie pomagają w odzyskiwaniu równowagi kapha. Podobnie jak w przypadku vata, zimne napoje, z dodatkiem lodu, kawa, herbata i alkohol, powinny zostać ograniczone do minimum na rzecz herbat ziołowych, ciepłych napojów i soków owocowych oraz warzywnych.

Zerknijmy do tabeli:

DIETA DLA DOSZY KAPHA WIĘCEJ:
suchych, lekkich, ostrych, gorących potraw jak:
MNIEJ:
ciężkich, zimnych, słodkich, wodnistych potraw jak:
warzywa szparagi, buraki, brokuły, brukselka, kapusta, marchewki, seler, groszek, bakłażany, sałata, papryka, rzodkiewka, szpinak, cukinia awokado, kukurydza, kalafior, ogórek, grzyby, ziemniaki, dynia
owoce jabłka, morele, gruszki, jagody, wiśnie, brzoskwinie, suszone owoce, papaja, jeżyny, granaty Banany, cytrusy, daktyle, kokosy, figi, winogrona, mango, melony, ananasy, śliwki, rabarbar, truskawki
rośliny motylkowe tofu, soczewica ciecierzyca, fasola
orzechy, pestki, nasiona słonecznik, nasiona dyni wszystkie orzechy, nasiona sezamu
zboża proso, kukurydza, żyto, jęczmień, gryka ryż, makarony, pszenica, owies
nabiał chude mleko, kozie mleko większość produktów nabiałowych
zioła i przyprawy wszystkie przyprawy sól
oleje olej kukurydziany, słonecznikowy, musztardowy większość olejów
napoje ciepłe napoje, ziołowe herbaty, owocowe i warzywne soki napoje gazowane, zimne lub mrożone napoje, kawa, herbata, alkohol

Należy pamiętać, że nikt z nas nie jest czystym typem vata bądź kapha czy pitta. Nasz typ psychofizyczny to mieszanka dwóch typów idealnych zaprezentowanych powyżej.

ajurweda - By piotr on środa, wrzesień 1, 2010 - 16:53

Tagi: ajurweda