Pancha Nidana - pięciostopniowa diagnoza lekarska

W medycynie ajurwedyjskiej diagnoza lekarska stawiana jest w pięciu krokach. Określane są one jako Pancha Nidana, gdzie pancha oznacza po prostu pięć, a nidana przyczynę. Lekarze ajurwedysjcy biorą pod uwagę fakt, iż jedna przyczyna może powodować wiele najróżniejszych schorzeń, dlatego też potrzebna jest całościowa analiza początkowych objawów i symptomów, by móc celnie zdiagnozować chorobę. Nie obejdzie się również bez znajomości typów psychofizycznych (vata, pitta, dosha), ponieważ ten sam symptom dla każdego człowieka o różnej doszy, może być oznaką zupełnie innych dolegliwości nękających organizm.

Stawianie diagnozy rozpoczyna się od ustalenia czynnika wywołującego chorobę określanego jako Nidana. Jest nim wszystko to, co wpływa drażniąco na doszę- nieodpowiednia dieta, niezdrowy styl życia, zmiany klimatyczne. Ajurwedyjski lekarz jest w stanie określić psychofizyczny typ danej osoby, a więc określić dosze, z jakich kto się składa i dzięki temu wykryć nieprawidłowości w „obchodzeniu się” z kapha, pitta lub vata. Unikanie czynników doprowadzających do różnego typu dolegliwości jest najważniejszym i najbardziej oczywistym elementem leczenia większości chorób.

Drugim elementem diagnozy jest Purvarupa -ustalenie przez lekarza bardzo wstępnych sygnałów, które pojawiają się przed konkretnymi oznakami choroby. Wzięcie ich pod uwagę jest istotne, bo właściwe symptomy mogą często świadczyć o zupełnie różnych schorzeniach. Dlatego też warto jest cofnąć się do początkowych, mniejszych, trudniej zauważalnych pre-symptomów choroby.

Trzecim krokiem jest Rupa. Są to konkretne oznaki dolegliwości, oczywiste do zdefiniowania, doskonale zauważalne. Te główne symptomy mogą już naprowadzać lekarza na wybór sposobu leczenia pacjenta i wskazywać czas, jaki może zająć terapia lecznicza.

Upashaya to czwarta z pięciu metod diagnostycznych. W przypadku gdy czynnik wywołujący chorobę, wstępne i właściwe symptomy są typowe dla kilku chorób jednocześnie, musimy po kolei wykluczyć podejrzewane schorzenia, by dotrzeć do tego, na które rzeczywiście cierpi pacjent. Robi się to poprzez stosowanie leczniczych kuracji na każdą z danych chorób, jakie mogą zdradzać zwodnicze symptomy. Jeśli któraś z kuracji poskutkuje- oznacza to, że poprawnie zdiagnozowano dolegliwość. Jest to określane mianem Upashaya.

Samprapti natomiast to ostatni element diagnozy Pancha Nidana. Definiuje się to jako zgromadzoną wiedzę o chorobie. To w jaki sposób się objawia, jak postępuje, jak zależy od doszy, gdzie w organizmie się kumuluje itd. Jest to cala droga od czynnika wywołującego chorobę po jej pełne stadium.

Pancha Nidana nie tylko identyfikuje choroby, od ich źródła, ale także pomaga zapobiegać ich powstawaniu. Ponieważ jeśli wiemy, co powoduje dane schorzenie, to zdajemy sobie sprawę z tego, że jest to coś, czego mamy unikać. Poza tym wiedza o symptomach zwiastujących zagrożenia dla naszego organizmu daje możliwość szybkiego zareagowania i powstrzymania rozwoju choroby.