Żywność organiczna czyli jak jeść naturalnie i zdrowo

Żywność organiczna to jedno z pojęć robiących ostatnio zawrotną karierę. Ma ona wielu zagorzałych zwolenników, uważających ją za jedyny ratunek w epoce powszechnego zanieczyszczenia i użycia pestycydów. Przez innych z kolei uważana jest za fanaberię i dziwactwo, niewarte kwoty, które trzeba za nią zapłacić - a jest ona zawsze wyższa niż w przypadku tradycyjnych produktów. Wielu konsumentów nie zdaje sobie także sprawy z tego, czym jest dokładnie żywność organiczna - a znaczenie tego pojęcia i kryteria zaliczenia produktów spożywczych do tej kategorii dokładnie regulują właściwe przepisy. Warto się z nimi zapoznać, żeby wiedzieć co gwarantuje certyfikat żywności organicznej.

Żywność organiczna

Żywność organiczna - co to właściwie jest?

W potocznym pojęciu żywność organiczna - i żywność ekologiczna - to taka, która została wytworzona całkowicie bez pestycydów i nawozów sztucznych. Obiegowy pogląd jest właściwie zgodne z prawdą: zgodnie z rozporządzeniem Rady EWG nr 2092/91 w sprawie ekologicznej produkcji rolnej żywność ekologiczna odznacza się tym, że jest wytwarzana bez użycia nawozów sztucznych i chemicznych środków ochrony roślin, przy zachowaniu żyzności gleby oraz różnorodności biologicznej.

Żywność organiczna

Jednak wbrew powszechnej opinii nie każda tzw. żywność ekologiczna jest produkowana bez dodatków. W Wielkiej Brytanii prawo dopuszcza uzupełnianie certyfikowanej żywności organicznej 30 substancjami - np. do mąki można dodawać wapnia i żelaza. Często też nie da się uniknąć zanieczyszczenia pestycydami, które w dzisiejszych czasach są w rolnictwie powszechnie używane i przenikają do wody, powietrza i gleby. Zawartość ich nie jest jednak oczywiście nigdy tak wysoka jak w przypadku żywności nieorganicznej, gdzie stosowane są intencjonalnie. W takich uprawach stosuje się ponad 400 środków ochrony roślin, a w przypadku upraw organicznych dopuszczone do użytku są tylko cztery. Zamiast nawozów sztucznych używa się produktów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego. Nie są też dozwolone uprawy ani pasze modyfikowane genetycznie.

Zwierzęta hodowane w celu uzyskania produktów organicznych mają zawsze lepsze warunki niż te pochodzące z tradycyjnej hodowli. Żyją one na większej przestrzeni, poruszają się swobodnie - np. kury muszą biegać wolno, a nie być zamknięte w klatkach. Pasze, którymi zwierzęta są karmione są zawsze pochodzenia naturalnego - dlatego przedostanie się do produktów pochodzenia zwierzęcego obcych, groźnych dla zdrowia chemicznych substancji jest bardzo ograniczone.

Przetwórstwo żywności organicznej także różni się od tradycyjnego. W "zwykłym" sposobie wytwarzania pożywienia producenci hojnie szafują dodatkami takimi jak uwodorniony tłuszcz, aspartam czy glutaminian sodu - natomiast produkty organiczne są ich całkowicie pozbawione.

Kupując produkty organiczne, musimy pamiętać o tym, że ich producenci umieszczają zawsze na opakowaniu swoich produktów odpowiedni znacznik, zawierający nazwę i kod jednostki certyfikującej. Niestety często spotyka się przypadki, że wytwórcy żywnościowi nie spełniający wymagań żywności organicznej stosują chwyty marketingowe, nadając produktom nazwy które z taką żywnością mają się kojarzyć, używając np. członów bio- czy eko-. Dopóki na opakowaniu nie ma stosownego certyfikatu nie można być jednak pewnym, jakiego pochodzenia jest naprawdę produkt w środku i jakie wartości odżywcze posiada.

Z powodu restrykcyjnych norm produkcji żywność organiczna jest droższa od zwykłej - w Polsce różnica cen wynosi ok. 50%. Dlatego też w dobie kryzysu kupowanie jej często jest uważane za fanaberię. Warto jednak przemyśleć, czy korzyści płynące z tego typu produktów nie są większe od wydanych na nie pieniędzy.

Żywność organiczna a zdrowie

Czy żywność organiczna jest zdrowsza? Intuicyjnie czujemy, że tak. Niezatruwana pestycydami, bez konserwantów i sztucznych dodatków, w porównaniu do żywności produkowanej w sposób zwykły, działa o wiele lepiej na organizm. Dane o pozytywnym wpływie tego typu pożywienia możemy znaleźć w badaniach naukowych.

Badając przez dziesięć lat tego typu pożywienie naukowcy z University of California stwierdzili, że pomidory pochodzące z upraw organicznych mają niemal dwa razy wyższe (o ok. 79 - 97%) stężenie pozytywnie działających na zdrowie przeciwutleniaczy - flawonoidów (m.in. powodują one obniżenie ciśnienia krwi, zmniejszając ryzyko chorób serca i udarów mózgu, wspierają naturalne mechanizmy obronne naszych komórek). Owoce i warzywa z "naturalnych" upraw mają także więcej witaminy C w porównaniu z roślinami uprawianymi w sposób zwykły - a witamina C służy m.in. do wzmacniania odporności organizmu. Stąd prosty wniosek, że osobom chorym i w okresie rekonwalescencji znacznie lepiej podawać produkty z upraw organicznych.

We wrześniu 2009 Francuska Agencja ds. Bezpieczeństwa Sanitarnego Żywności (Agence française de sécurité sanitaire des aliments – AFSSA) opublikowała badania świadczące o tym, że żywność organiczna zawiera więcej składników odżywczych niż zwykłe produkty. Te dodatkowe składniki to minerały: żelazo (jego niedobór wywołuje niedokrwistość) i magnez (bardzo istotny dla kości, nerwów i mięśni),  a w przypadku produktów zwierzęcych - kwasy wielonienasycone. Badania AFSSA potwierdziły także rezultat uzyskany przez naukowców z University of California: wykryto zwiększoną w porównaniu do produktów uprawianych w sposób zwykły ilość przeciwutleniaczy.

Osobną kwestią jest zawartość w roślinach uprawnych groźnych dla zdrowia pestycydów. Żywność organiczna jest jej prawie pozbawiona: badania AFSSA wykazały, że w 94 - 100% nie zawiera ona żadnych tego typu środków. Oprócz tego występuje w niej prawie 50% mniej azotanów. Potwierdziły to badania niemieckie, według których w ostatnich latach 1 kg owoców i warzyw z upraw chronionych chemicznie zawierał przeciętnie 0,4 mg pozostałości pestycydów, podczas gdy ta sama ilość ekologicznych produktów miała nie więcej niż 0,004 mg środków chemicznych

Nieco problematyczną sprawą jest wykorzystywanie nawozu pochodzenia zwierzęcego - gnoju. Według naukowców z University of Minnesota ten rodzaj wspomagania rozwoju roślin powoduje, że w uprawach organicznych znacznie częściej pojawia się bakteria Escherichia Coli (przyczyna m.in. zakażeń dróg moczowych). Z drugiej strony jednak wytwarzanie żywności w standardowy sposób, z małą kontrolą i ograniczeniami, również powoduje że Escherichia Coli przedostaje się do pokarmu w sposób niekontrolowany, a nawozy sztuczne są o wiele bardziej szkodliwe dla zdrowia niż tzw. obornik.

Plusy dla zdrowia:

  • zwiększona ilość przeciwutleniaczy (obniżają ciśnienie krwi, zmniejszają ryzyko chorób serca i udarów mózgu, wspierają naturalne mechanizmy obronne komórek)
  • zwiększona ilość witaminy C
  • więcej magnezu i żelaza
  • minimalna w porównaniu z żywnością uprawianą standardowo ilość pestycydów

Minusy dla zdrowia:

  • zwiększona ilość bakterii Escherichia Coli

Korzyści dla środowiska

Oprócz niewątpliwie korzystnego wpływu jaki wywiera na nasze zdrowie żywność organiczna posiada jeszcze wiele innych zalet. Przede wszystkim jej produkcja jest o wiele przyjaźniejsza naturze niż produkcja żywności w tzw. normalny sposób. Ograniczenie dozwolonej ilości używanych pestycydów sprawia, że te szkodliwe substancje chemiczne nie przedostają się później do środowiska, zanieczyszczając gleby i wody gruntowe i szkodząc roślinom i zwierzętom. Tam, gdzie nie są one w użyciu, środowisko naturalne jest o wiele zdrowsze, występuje więcej roślin i zwierząt. Według badań brytyjskiego Towarzystwa Gleb w otoczeniach gospodarstw produkujących żywność organiczną można spotkać średnio 30% - 50% więcej różnych gatunków.

Sprzyjanie różnorodności biologicznej to tylko jeden z wielu aspektów pozytywnego wpływu tego typu żywności na środowisko. Innym są wymagane sposoby produkcji zwierzęcej. Rolnicy wytwarzający produkty organiczne zapewniają swoim zwierzętom o wiele lepsze warunki niż w zwykłych hodowlach. Nie są one ściśnięte na wąskiej przestrzeni - mogą się swobodnie poruszać. Dostają tylko naturalną paszę, bez antybiotyków ani żadnych sztucznych dodatków mających wpłynąć na rozwój wzrostu.

Wiele żywności organicznej pochodzi z z lokalnych upraw i hodowli. Dzięki temu do jej transportu nie potrzeba dużej ilości zanieczyszczającej powietrze benzyny.

Żywność organiczna w Polsce

Polskim odpowiednikiem angielskiego terminu "organic food" użytego w rozporządzeniu Unii Europejskiej nr 834/2007 "w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych" jest "żywność ekologiczna". Termin ten jest zarezerwowany wyłącznie na potrzeby produktów spożywczych wytwarzanych ściśle określonymi metodami, więc stosowanie go na opakowaniach żywności, która nie posiada certyfikatu, jest, delikatnie mówiąc, nadużyciem. Żywność ekologiczną można spotkać w specjalnych sklepach, ale także coraz częściej na osobnych stoiskach w hipermarketach. Koszty produkcji i przetwarzania tego typu produktów są wyższe niż zwykłych, dlatego cena także jest większa - różnica wynosi od 30 do 200%.

W naszym kraju żywność organiczna cieszy się największą popularnością w dużych miastach, gdzie dostęp do zdrowego i smacznego pożywienia wytwarzanego przez pestycydów jest mocno ograniczony. Kupujemy najczęściej organiczne warzywa, owoce, chleb i nabiał - twarogi, śmietanę, masło - oraz przetwory mięsne. W mniejszych miejscowościach na targach, bazarach lub bezpośrednio od rolników często można kupić żywność dobrą jakościowo, ale bez certyfikatu. Na naszym rynku można kupić stosunkowo dobre jakościowo produkty, gdyż rolnictwo nie jest jeszcze tak uprzemysłowione jak na Zachodzie - często po wyjeździe za granicę smaki, do których jesteśmy przyzwyczajeni, znajdziemy tylko w dziale z "organic food".

Niestety, jak w każdej dziedzinie życia, także przy produkcji żywności organicznej można spotkać się z nieuczciwością. W 2006 roku Najwyższa Izba Kontroli opublikowała raport, z którego wynikało że część wytwórców mimo posiadanego certyfikatu nie wypełniało postanowień z nim związanych, a nadzór i kontrola rolnictwa ekologicznego były nieodpowiednie i przez to nieskuteczne. Według raportu NIK około 40% gospodarstw i 74% przetwórni nie spełniało warunków postawionych przed żywnością organiczną.

Żywność organiczna w Polsce to raczej przyszłość niż teraźniejszość. Nasz kraj ma ogromny potencjał do jej producji dzięki tradycyjnemu rolnictwu i mniejszej niż na Zachodzie ilości używanej chemii. Być może za parę lat będziemy potentatem w tej gałęzi przemysłu spożywczego, a niedoceniana żywność organiczna wejdzie na dobre w polskie menu.

zdrowa żywność - By piotr on sobota, październik 17, 2009 - 11:24